Stare drzewa i pachnica

Każdego tygodnia w Polsce wycina się niepotrzebnie wiele drzew. Padają całe parki, zadrzewienia wzdłuż małych cieków wodnych i dużych rzek, a w miastach trzebienie wszystkich drzew, które są większe od miotły, zaczyna być normą. Oczywiście jest wiele sytuacji, w których drzewa przeszkadzają, zagrażają, stają się niebezpieczne dla ludzi i mienia, ale nigdy nie są zbędne. A tak, niestety sugeruje wprowadzany od lat przedziwny obyczaj pozbywania się starych drzew pod każdym pretekstem.

Wiele osób opierając się na wiedzy szkolnej, intuicji, względach estetycznych i zwykłym zdrowym rozsądku zaczyna być zaniepokojona w najwyższym stopniu tym zjawiskiem i na wszelkie dostępne sposoby stara się z tą sytuacją pracować. Warto więc aby jeszcze lepiej rozumieć wartość starych drzew i mechanizmy prawne jakie z jednej strony pozwalają na ich wycinanie, ale i skuteczną ochronę. Tak to jest z prawem…

Stare drzewo trzeba traktować jako złożony ekosystem złożony z samego drzewa oraz wielu organizmów żyjących na nim, w nim i blisko niego. Do najbardziej zadziwiających tego typu organizmów należy spory ( dorasta wielkości ponad 3-5 cm, a więc czasem jego gabaryty przypominają pudełko do zapałek!) chrząszcz o nazwie: pachnica dębowa (Osmoderma eremita). Chrząszcz ten ma interesujacy rozwój i jest związany wyłącznie ze starymi drzewami, często z drzewami obumierającymi i obumarłymi, ale zawsze dziuplastymi. Samica składa w dziupli takich drzew ok. 30 jaj, z których wylęgają się larwy. Rozwój larw trwa 3-4 lata! W tym czasie, rosnące wolno larwy (a dorastają do 6-10 cm!) żywią się celulozą z próchna, w którym wygryzają chodniki. Pod koniec rozwoju także z rozdrobnionego próchna sklejanego „śliną” larw budowane są kokonowate osłony nazywane – kokolitami. Aby larwa mogła żywić się celulozą wybiera ona te części próchna, które są chemicznie zmienione przez specyficzne grzyby żyjące w dziuplach, a po spożyciu wstępnie rozłożonego próchna w trawieniu celulozy pomagają bakterie – stali mieszkańcy organizmów larw. Nie do końca wiadomo czy bakteriom tym towarzyszą jeszcze jakieś inne organizmy i dlatego wielu autorów podpiera się określeniem, że są to „bakterie i pierwotniaki”, cokolwiek miało by to znaczyć? Gdybyśmy rozumieli ten mechanizm, być może ludzie mogliby żywić się także celulozą. Na pierwszy rzut do zjedzenia proponuję kilka pisemnych/papierowych uzasadnień potrzeby wycinania drzew nad rzekami i w parkach. 🙂

Pachnica to chrząszcz pachnący 🙂 i faktycznie samiec podczas godów wydziela lekko piżmowy zapach. Tyle wiemy o tym zapachu jaki towarzyszy feromonie pachnicy. Dorosłe chrząszcze właściwie nie jedzą i żyją krótko, a nie są też wędrowcami, bo w czasie swego życia przebywają podobno najwyżej kilkadziesiąt metrów, do około 300 w przypadku tych najbardziej nastawionych na podróże. 🙂 Zazwyczaj (jak podają specjaliści od tego gatunku) chrząszcze siedzą na brzegu dziupli i tylko zmuszone podlatują ( a są kiepskimi lotnikami) na sąsiednie drzewa dziuplaste. {ewnie dlatego w nazwie łacińskiej nazwano je eremitami. Z tego trybu życia wynikają kłopoty pachnicy z przeżyciem w państwach, które przyjmują marsz z piłami na stare drzewa jako zasadę. Pachnica wymiera w Europie i podlega ścisłej ochronie prawnej. W Polsce jest chroniona zarówno prawem krajowym jak też obowiązującym w UE. Gatunek ten należy do najważniejszych dla UE i jego status prawny odpowiada takim gatunkom jak np. wilk. Jest tzw. gatunkiem priorytetowym w UE. Wilki mają wielu sympatyków, są widoczne i przypominają o sobie na terenach pasterskich w radykalny sposób. Pachnica siedzi w dziupli i ginie wraz ze ściętym drzewem w ciszy. Mimo nazwy, pachnica dębowa nie ogranicza swego zainteresowania do dębów, ale żyje w próchnie wierzb, olszy, lipy i innych drzew liściastych. Innym nieporozumieniem jest mylne interpretowanie informacji, że jest mieszkańcem Puszczy Białowieskiej i stanowi element puszczański. Tak jest w istocie, ale pachnice preferują drzewa stojące w słońcu i bardzo często zasiedlają drzewa w parkach, w zadrzewieniach przydrożnych, alejach i kępach starych drzew w okolicach podmiejskich. Etnobotanicznym elementem w biologii i sytuacji obecnej pachnicy dębowej jest to, że najwięcej miejsc rozwoju tego chrząszcza w Polsce stanowią stosunkowo dobrze zachowane tereny dawnego zaboru pruskiego. W kulturze tych terenów akceptowane są aleje, zadrzewienia przydrożne i śródpolne wprowadzane tam z rozmysłem jako zapory wiatrowe, pożytki pszczele i świadome kształtowanie krajobrazu. Kulturowo zdają się też zmieniane preferencje pokarmowe pachnicy… sytarych dębów jest już jak na lekarstwo. Przykład pachnicy pokazuje, że decyzja o wycięciu starego drzewa, nawet drzewa obumarłego i dziuplastego, powinna być bardzo dobrze przemyślana po rozpoznaniu przyrodniczym. Drzewa obumarłe są niezbędnym elementem ekosystemu i jest wiele sposobów aby uchronić takie drzewa z ich mieszkańcami od bezmyślnego przeznaczenia na opał. Pozostawianie części pni z dziuplami zasiedlonymi m.innymi przez pachnicę i ostrożne traktowanie innych sędziwych lip, dębów, olszy i topól da więcej na planie wychowywania dzieci w szacunku dla starości niż powierzchowne i ideologiczne dysputy o prawnym dopuszczaniu eutanazji. Pozaludzki świat uczy nas każdego dnia i to w stosunku do niego testowane są nasze postawy i kultura.

Ilustracje jakie pokazuję należą do zestawu jaki w ostatnich dniach opracowałem z pomocą Bogdana Kiwaka, po odkryciu mocnego stanowiska pachnicy dębowej w obrębie miasta Nowego Sącza w drzewach rosnących nad Dunajcem. Stanowiska z Małopolski nie były podobno potwierdzane od 20 lat. Fotografie wykonali poza mną (larwy), Bogdan Kiwak i dr T. Olbycht (dostarczył bezpłatnie fotografie okazów dorosłych). Odkrycia tego bardzo interesującego stanowiska dokonał 20 listopada 2013 r. dokonał Zbigniew Styczyński, mój ojciec.

pachnicatabl1

pachnicatabl2

 

 

 

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s